Karekod Serileştirme ve GS1 DataMatrix: Hat Entegrasyonunda Neler Önemli?

Bir ilaç kutusunun üzerindeki küçük kare kod, aslında birkaç saniyede basılan, okunan, doğrulanan ve kayda geçen bir veri paketidir. Bu işlemi saatte binlerce kutu için hatasız yapmak; yazıcı, kamera, hat yazılımı ve kurumsal sistemlerin uyum içinde çalışmasına bağlıdır. Bu uyumu kuran şey de yazılımdır.

Bu yazıda karekodun içinde ne olduğunu, serileştirme hattında verinin nasıl aktığını ve entegrasyon yaparken nelere dikkat ettiğimizi anlatıyoruz.

Serileştirme nedir?

Serileştirme, her satış birimine (çoğunlukla kutuya) benzersiz bir kimlik verilmesidir. Parti bazlı izlemenin bir adım ötesidir: Artık "bu partiden 10.000 kutu" değil, "şu seri numaralı tek kutu" izlenir. Bu sayede sahte ürünle mücadele, geri çağırma ve stok görünürlüğü çok daha hassas hale gelir. Laetus'un serileştirme sayfasında da vurgulandığı gibi, her paket tedarik zincirinin herhangi bir noktasında bulunabilir hale gelir.

Karekodun içinde ne var?

Türkiye'de beşeri ilaçlarda kullanılan karekod, GS1 standardına uygun bir DataMatrix koddur. Barkod ve karekod uygulama kılavuzuna göre kodun içinde dört temel bilgi bulunur. Her biri "uygulama tanımlayıcısı" (AI) denen iki haneli bir önekle başlar:

• (01) GTIN: Ürünün 14 haneli global ticari ürün numarası
• (21) Seri numarası: O kutuya özgü benzersiz numara
• (17) Son kullanma tarihi: YYAAGG biçiminde
• (10) Parti numarası

Küçük ama kritik bir ayrıntı: Grup ayracı

Seri numarası ve parti numarası değişken uzunluktadır. Okuyucunun bir alanın nerede bitip diğerinin nerede başladığını anlaması için arada "grup ayracı" (GS, ASCII 29) karakteri kullanılır. Kodun başındaki FNC1 karakteri de içeriğin GS1 uyumlu olduğunu gösterir.

Sahada gördüğümüz hataların şaşırtıcı bir kısmı buradan çıkar. El okuyucusu ayracı farklı bir karaktere çeviriyor, bir ara yazılım onu siliyor veya bir ekran kopyala-yapıştır sırasında kaybediyor. Sonuçta seri numarası ile parti numarası birbirine karışıyor. Bu yüzden karekod ayrıştırmayı (parsing) her zaman tek, test edilmiş bir bileşende topluyor ve farklı okuyucu ayarlarıyla test ediyoruz.

Serileştirme hattında veri nasıl akar?

Serileştirme projelerinde sistemler genellikle katmanlarla anlatılır. Ekipman üreticileri de çözümlerini bu dille tarif eder; örneğin VISIOTT, serileştirme çözümleri kapsamında Seviye 2–4 yazılımlarından ve ERP entegrasyonundan söz eder. Sade bir özetle:

1. Cihaz seviyesi: Yazıcı, kamera, reddetme (reject) ünitesi, sensörler.
2. Hat seviyesi: Hat yazılımı. Seri numarası havuzunu yazıcıya dağıtır, kamera sonucunu okur, hatalı kutuyu ayırır.
3. Tesis seviyesi: Birden çok hattı yönetir. İş emirleri, seri numarası havuzları ve üretim kayıtları burada tutulur.
4. Kurumsal seviye: ERP, ürün ana verisi, iş emri, stok ve sevkiyat.
5. Dış sistemler: Türkiye için İTS ve diğer paydaşlar.

Bizim işimiz çoğunlukla bu katmanlar arasındaki köprülerdedir. İş emrinin ERP'den hatta doğru inmesi, üretilen ve doğrulanan seri numaralarının hattan geri alınması, reddedilen kutuların listeden düşülmesi ve sonucun İTS bildirimine hazır hale getirilmesi.

Entegrasyonda dikkat ettiğimiz noktalar

Seri numarası yönetimi

Seri numaraları rastgele ve tahmin edilemez olmalı, aynı GTIN için asla tekrarlanmamalıdır. Numaraların nerede üretildiği, hangi hatta hangi iş emri için ayrıldığı ve kullanılmayanların nasıl geri alındığı baştan net tasarlanmalıdır.

Doğrulama sonuçları

Kamera, kodu okuyamadığında veya içerik beklenenle uyuşmadığında kutu reddedilir. Hat yazılımından gelen "iyi" ve "reddedildi" listeleri kurumsal tarafa eksiksiz aktarılmalıdır. Reddedilen bir kutunun seri numarası bildirimde yer almamalıdır. Kamera ve doğrulama sistemleriyle entegrasyonu ayrı bir yazıda ele aldık.

Numune ve yeniden işleme

Kalite kontrol için hattan alınan numuneler, yeniden basılan kutular ve sonradan reddedilen ürünler gerçek hayatın parçasıdır. Yazılım bu durumlar için açık iş akışları sunmazsa operatör geçici çözümler üretir. Bu da kayıtlar arasında tutarsızlık demektir.

Agregasyona hazırlık

Kutular çoğu zaman hemen ardından kolilere ve paletlere toplanır. Serileştirme verisi, agregasyon adımının girdisidir. İki adım aynı veri modeli üzerinde düşünülmelidir.

Ana veri tutarlılığı

GTIN, ürün adı, ambalaj tipi ve koli içi adet gibi ana veriler çoğu zaman ERP'de tutulur, hat yazılımında ise ayrı bir kopyası bulunur. İki taraf arasındaki küçük bir fark, hatta yanlış ürün için kod basılması veya agregasyonda adet uyuşmazlığı olarak geri döner. Bu yüzden ana verinin tek bir kaynaktan gelmesini ve değişikliklerin hatta kontrollü biçimde inmesini sağlıyoruz.

Bakım ve değişiklik yönetimi

Doğrulanmış (validated) bir hatta yapılan her yazılım değişikliği, firmanın değişiklik yönetimi sürecinden geçer. Bu nedenle küçük, test edilebilir ve geri alınabilir değişiklikler tercih ediyoruz. Mevcut serileştirme yazılımları için bakım ve destek de veriyoruz.

Bir hat entegrasyon projesine nasıl başlıyoruz?

İlk adım her zaman sahayı görmek ve veriyi takip etmektir. Bir iş emrini ERP'den başlatıp hattaki yazıcıya, oradan kameraya, reddetme ünitesine ve geri kurumsal sisteme kadar adım adım izliyoruz. Bu sırada şu sorulara yanıt arıyoruz:

• Seri numaraları nerede üretiliyor ve hatta nasıl dağıtılıyor?
• Kamera sonucu hat yazılımına hangi biçimde geliyor, kurumsal tarafa ne zaman aktarılıyor?
• Hat durduğunda, iş emri yarıda kaldığında veya parti değiştiğinde ne oluyor?
• Operatör hangi durumlarda elle müdahale ediyor ve bu müdahale kayda geçiyor mu?

Bu haritadan sonra genellikle iki tür iş çıkar. Birincisi eksik bir köprüyü kurmak, örneğin iş emri ve sonuç aktarımını otomatikleştirmek. İkincisi var olan bir köprüyü güvenilir hale getirmek, yani loglama, hata ekranı ve tekrar deneme eklemek. Her iki durumda da önce test ortamında, sonra sınırlı bir hatta çalışıp sonuçları birlikte değerlendiriyoruz.

Doğru teknoloji, doğru yerde

Hat seviyesinde gerçek zamanlı ve kararlı çalışma, kurumsal seviyede ise entegrasyon esnekliği ve raporlama öne çıkar. Bu katmanlar için farklı teknolojiler en doğru seçim olabilir. Biz tek bir teknolojiye bağlı kalmıyor, her katman için güncel ve uzun ömürlü seçenekleri değerlendiriyoruz. İlaç serileştirme ve İTS hizmetimizin kapsamını inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İlaç karekodunda hangi bilgiler bulunur?

GTIN (01), seri numarası (21), son kullanma tarihi (17) ve parti numarası (10). Bu alanlar GS1 standardına uygun bir DataMatrix kod içinde yer alır.

Grup ayracı neden önemlidir?

Seri ve parti numarası değişken uzunlukta olduğu için alanları ayıran karakterdir. Kaybolursa veya yanlış çevrilirse alanlar birbirine karışır ve bildirimler hatalı olur.

Reddedilen kutuların seri numaralarına ne olur?

Reddedilen kutular bildirime dahil edilmemelidir. Hat yazılımından gelen ret listesi kurumsal tarafa eksiksiz aktarılmalı ve kayıt altında tutulmalıdır.

Mevcut serileştirme hattımıza yazılım geliştirebilir misiniz?

Evet. Mevcut hat ve tesis yazılımlarıyla entegrasyon, bakım, hata analizi ve eksik iş akışlarının tamamlanması üzerine çalışıyoruz.

Benzer bir ihtiyacınız mı var? Projenizi anlatın, 1 iş günü içinde dönüş yapalım.

Adı geçen marka ve ürün adları ilgili sahiplerine aittir; softhan bu firmaların yetkili temsilcisi veya iş ortağı değildir.